Agenda

Stad uit zicht?
Een niet al te oud gasthuis aan een drukke, je rijdt er zo voorbij, verkeersader. Gebouwd aan de toenmalige Singelweg, de weg langs de vroegere vestinggracht. Er hangt, als op meer historische plekken in de stad, een informatiebord geplaatst door de Vrienden.

Stad in zicht?
Het Typografengasthuis ligt nu aan de Petrus Campersingel.
Het is in 1903 gebouwd in opdracht van het Groninger Boekverkoperscollege en was bedoeld om kapitaal van de stichting (pensioengelden) te beleggen.

In 1891 al wilde men straatjes met arbeiderswoningen voor de verhuur te bouwen, maar de gemeente was bang voor het ontstaan van een nieuwe sloppenbuurt. Het was de tijd van het ontstaan van de woningwet van 1901 met haar grote aandacht voor licht, lucht en hygiëne. Uiteindelijk kreeg men toestemming voor het bouwen van een 'Hofje'. Op enkele bejaarde typografen na, betaalde iedereen huur. Maar de leden van het Typografen Pensioenfonds hadden korting.

In 1972 werden de woningen in het gasthuis verkocht aan particulieren. Op dat moment waren dit soort woningen erg populair bij studenten. Een aantal van hen kocht het huis dat ze huurden, enkelen wonen er nu nog. De leden van het pensioenfonds die er op dat moment nog in het gasthuis woonden, mochten er tot hun dood blijven wonen. Het beheer van het ongedeelde eigendom (tuin, poort en dergelijke) werd overgedragen aan de Stichting Typografengasthuis. Sindsdien zijn veel huizen gemoderniseerd. Sommige bewoners kochten het naastgelegen huis erbij. Het uiterlijk van het gasthuis is echter vrijwel onveranderd gebleven. Geschilderd mag er bijvoorbeeld alleen met kleuren uit het schildervoorschrift.

In 1995 werd het Typografengasthuis rijksmonument. Er wonen ruim zestig mensen die de verantwoordelijkheid voor het gasthuis en natuurlijk de tuin delen. Bij het honderdjarig bestaan van het gasthuis in 2003, schreef Rutger Kopland het gedicht 'Hof'. Het gedicht werd gezet in hardsteen en aangebracht in het plaveisel bij het hofjescomplex. De Vrienden spannen zich in voor 'plek gebonden bouwen'. De ontwikkeling van het naastgelegen UMCG houdt, getuige de bijstaande foto bepaald geen rekening met het al bestaande.

Foto's Hein Folkers, tekst Koos Meisner

 

* * * * * * *

Stad uit zicht?
Alle blaadjes hebben zich op de 1e foto door de herfstwind gedreven in de geul verzameld. Een geul op deze plek?
Deze 'wadi', een verzamelbekken bij extreme neerslag, en iets verderop de biologische moestuin producerend voor de voedselbank, vormen een groot contrast met de oorspronkelijke invulling van dit gebied…. namelijk…. een ringweg in het Pioenpark.

Het Pioenpark maakt samen met het Molukkenplantsoen en de Hamburgervijver deel uit van de groengordel rond de noordelijke en oostelijke vooroorlogse wijken De Hoogte, Korrewegwijk en Oosterparkwijk. In de uitbreidingsplannen voor de stad van H.P Berlage en H.P.J. Schut uit 1932 was op de plaats van deze gordel een oostelijke ringweg gepland. (Met toen al de pas recent aangelegde Eltjo Ruggebrug over het Eemskanaal.) Hiervoor was een grote zone gereserveerd, ook wel Berlage-tracé genaamd, maar uiteindelijk werd de ringweg, door het veel sneller dan gedacht groeiende autoverkeer, geschrapt. Pas in de jaren '80 kwam er een oostelijke ringweg tussen Lewenborg en Oosterhogebrug. De strook ten oosten van de Oosterparkwijk tot aan het Van Starkenborghkanaal was bestemd als industrieterrein, maar na de Tweede Wereldoorlog werd een groot deel daarvan alsnog voor woningbouw bestemd, deels onder de naam West-Indische buurt. In 1942 al werd een grote vijver gegraven die als waterberging voor de centrale riolering diende. Na de oorlog werd deze vijver opgenomen in het Pioenpark.
De geul (met blaadjes) op de 1e foto laat de plek zien waar de kleigrond al was weggegraven om het zandbed voor de weg te storten. Foto 2 toont de biologische moestuin op de plek waar auto's hadden kunnen razen.

  
Foto's Hein Folkers, tekst Koos Meisner

* * * * * * *

Stad uit zicht?
Het lijkt privégebied, maar het is publieke ruimte spannend ingericht voor kinderen. Kinderen gingen er naar school, later liepen minder bemiddelden door de poort.

In de Mauritsstraat (tegenover nr. 10) in de stad Groningen ontwikkelt tuin- en natuurliefhebber Peter Bulk sinds 1999 op een binnenterrein van ca. 2000 m2 een zeer gevarieerd stadsnatuurgebiedje. In het noordelijkste stukje van de tuin staan nog muurdelen overeind, resten van de school die hier stond. "Ger Roosjen, een landschapsarchitect van de gemeente ontwierp de tuin destijds, samen met buurtbewoners die het voortouw namen bij het realiseren van deze stadstuin met bijzondere (o.a. stinse) planten. Hij tekende op de muur van de voormalige school welke stukken de sloper moest laten staan." Die gereformeerde lagere school werd later uitgebreid en gebruikt als gemeentelijk huisvestingsbureau. In 1998 is de heemtuin officieel geopend, met de onthulling van een kunstwerk van Jan van Baren. Toenmalig wethouder René Paas verrichte de openingshandeling in bijzijn van alle buurtbewoners die zich hadden ingezet voor deze bijzondere stadstuin.

In het zuiden van de tuin kom je via kruip-door-sluip-door paadjes bij de plek waar takken staan om hutten mee te bouwen. De tuin is opengesteld voor alle liefhebbers.

  
Foto's Hein Folkers, tekst Koos Meisner

* * * * * * *

Stad uit zicht?
Tussen Tuinbouwdwarsstraat 9 en 17 bevindt zich een poort naar een binnenterrein.
Op dit terrein zijn schoolgebouwen verbouwd tot appartementen. Verder staat er een voormalig klooster met een grote, deels ommuurde tuin. Het werd in 1919 gebouwd in opdracht van het kerkbestuur van de Heilig Hart kerk naar het ontwerp van de Groninger architect A.Th. van Elmpt. De eerste bewoonsters, zusters Franciscanessen van de Heilige Familie, werkten in de thuiszorg voor mensen van alle gezindten. Ook vingen zij in het klooster ouderen op, die niet meer thuis konden wonen. Het klooster maakte deel uit van een katholieke ‘enclave’ tussen de Moesstraat en de Tuinbouwdwarsstraat.
In 1914 werden Heilig Hart kerk en pastorie gebouwd, in 1916 een lagere school gevolgd door het klooster en een verenigingsgebouw in 1919. In 1922 kwam er nog een bewaarschool bij met een klooster voor de zusters van Liefde, die het onderwijs behartigden. De Heilig Hart kerk met pastorie zijn (op de toren na) afgebroken in 1994, de rest staat er nog.

  
(Bron: Vrienden bulletin nummer 92; tekst Koos Meisner, foto's Hein Folkers)